حدیث 1277

1277- 3-[1] وَ عَنِ الْمُفیدِ عَنِ الصَّدوقِ وَ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ جَمیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یحْیی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أحْمَدَ بْنِ یحْیی عَنْ عَلی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رَجُلٍ[2] عَنْ سُلَیمانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزی قالَ: قالَ أبوالْحَسَنِ موسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع الْغُسْلُ بِصاعٍ مِنْ ماءٍ وَ الْوُضوءُ بِمُدٍّ مِنْ ماءٍ[3] وَ صاعُ النَّبی ص خَمْسَةُ أمْدادٍ[4] وَ الْمُدُّ وَزْنُ مِائَتَینِ وَ ثَمانینَ دِرْهَماً وَ الدِّرْهَمُ وَزْنُ سِتَّةِ دَوانیقَ وَ الدّانِقُ وَزْنُ سِتِّ حَبّاتٍ وَ الْحَبَّةُ وَزْنُ حَبَّتَی شَعیرٍ مِنْ أوْسَطِ الْحَبِّ لا مِنْ صِغارِهِ وَ لا مِنْ کِبارِهِ.
وَ بِإسْنادِهِ عَنِ الصَّفّارِ عَنْ موسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ سُلَیمانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزی مِثْلَهُ[5]
وَ رَواهُ الصَّدوقُ مُرْسَلاً نَحْوَهُ[6]
وَ رَواهُ فی مَعانی الْأخْبارِ عَنْ أبیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ إدْریسَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ یحْیی مِثْلَهُ[7].
——————————
[1]– التهذیب 1- 135- 374.
[2]– قوله- عن رجل، موجود فی التهذیب 1- 136- 377 دون الاستبصار 1- 135- 374 فتامل (منه قده).
[3]– فی نسخة الفقیه 1- 34- 69 للغسل صاع من ماء و للوضوء مد من ماء (منه قده).
[4]– تقدیر الصاع یأتی أیضا فی الزکاة و الفطرة و لکن بین الأحادیث اختلاف فی التقدیر و کذا بین حبات الشعیر حتّی المتوسطة إلّا أن جماعة من العلماء نقلوا أن المثقال لم یتغیر فی الجاهلیة و لا فی الإسلام و أن السبعة مثاقیل عشرة دراهم و أن الدرهم قد تغیر فالاعتبار بالمثقال و المن التبریزی لأنه ستمائة مثقال و الصاع یزید علیه باربعة عشر مثقالا و ربع مثقال و هذا أضبط من التقدیر بالشعیر (منه قده فی هامش المخطوط).
[5]– الاستبصار 1- 121- 410.
[6]– الفقیه 1- 34- 69.
[7]– معانی الأخبار 249- 1.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه دو است.
طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام غیر معتبر است.
شیخ مفید این حدیث را از شیخ صدوق و احمد بن محمد بن حسن بن ولید از محمد بن حسن بن ولید از محمد بن یحیی العطار از محمد بن احمد بن یحیی بن عمران از علی بن محمد القاسانی از فردی از سلیمان بن حفص المروزی روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستاند، مگر سه نفر. یکی محمد بن احمد بن یحیی بن عمران که از ثقات مشروط است که البته مشکلی در این‌جا ایجاد نمی‌کند. سلیمان بن حفص المروزی از ثقات درجه دو است و رجل هم ابتداء مجهول است، اما به وسطه علی بن محمد القاسانی، توثیق درجه دو می‌شود.
ایشان شبیه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به محمد بن حسن الصفار که معتبر درجه یک است، از موسی بن عمر بن یزید از سلیمان بن حفص المروزی روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند، مگر نفر آخر که از ثقات درجه دو است.
شیخ صدوق هم شبیه این حدیث را در الفقیه به صورت مرسل نقل کرده است که مرسلات ایشان هم از قاعده کلی مرسلات خارج نیست. (مرسلات کتب اربعه)
ایشان این حدیث را از پدرش و محمد بن حسن بن احمد بن ولید از احمد بن ادریس و محمد بن یحیی العطار به باقی سند اول روایت کرده است.
البته ناگفته نماند که متن حدیث نکاتی دارد که ممکن است نشان از غیر معتبر بودن آن باشد.
* * *
علامه مجلسی: مرسل (مل).
* * *
مجلسی اول: هذا الخبر رواه الشیخ بسندین فیهما جهالة … (رو).

در این حدیث هم آمده است که غسل با یک صاع است و وضو با یک مُد. بعد می‌گوید که صاع نبی مکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، پنج مُد بود و مُد وزن دویست و هشتاد درهم و و درهم وزن شش دانگ و دانگ، وزن شش حبه و حبه وزن دو دانگ جو، از جوهای متوسط، نَه بزرگ و نَه کوچک.
ما فعلا کاری با این حدیث نداریم و این جا به دردمان نمی‌خورد، اما چند نکته را عرض کنم که اگر خواستید روی آن کار کنید، مد نظر داشته باشید.
1. این حدیث از نظر اعتبار، در وضعیت بسیار شکننده‌ای است. دو ثقه درجه دو دارد که حتی یکی از آن‌ها را اسم و نشانش را هم نمی‌دانیم.
2. معلوم نیست، توضیحات مربوط به رابطه مُد و صاع که مربوط به حجم است با سایر موارد که مربوط به وزن است، از معصوم علیه‌السلام است، یا احیانا توضیح یکی از روات، از جمله رواتی که توثیق درجه دو شدند.
3. در این مورد، صاع نبی را پنج مد معرفی می‌کند که با مواردی که صاع ایشان را چهار مُد معرفی می‌کند هماهنگ نیست، هر چند موارد دیگری هم داریم که صاع ایشان را پنج مُد معرفی می‌کند.