حدیث 1106
1106- 3-[1] وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلی عَنْ عَبْدِاللهِ بْنِ الْمُغیرَةِ عَنِ الْعیصِ بْنِ الْقاسِمِ عَنْ أبیعَبْدِاللهِ ع قالَ: مَنْ ذَکَرَ اسْمَ اللهِ عَلَی وُضوئِهِ فَکَأنَّما اغْتَسَلَ.
وَ رَواهُ الصَّدوقُ مُرْسَلاً[2].
——————————
[1]– التهذیب 1- 358- 1073، و الاستبصار 1- 67- 203.
[2]– الفقیه 1- 49- 101.
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام معتبر درجه یک است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به احمد بن محمد بن عیسی الاشعری که معتبر درجه یک است، از حسن بن علی بن فضال از عبدالله بن مغیره از عیص بن قاسم روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند.
شیخ صدوق هم شبیه این حدیث را در الفقیه به صورت مرسل نقل کرده است که مرسلات ایشان هم از قاعده کلی مرسلات خارج نیست. (مرسلات کتب اربعه)
* * *
علامه مجلسی: موثق کالصحیح (مل).
* * *
مجلسی اول: رواه الشیخ فی الصحیح علی الظاهر عنه علیهالسلام (رو).
این حدیث، بر خلاف دو حدیث قبلی، خیلی کلی است و میگوید که کسی اسم و نشان الله را هنگام وضو بگوید، گویی غسل هم کرده است.
در مباحثات تفسیر مکرر عرض کردهام که «اسم» از ریشه «وسم» به معنای نشان و علامت است. تسمیه، یعنی نشان دار کردن یا علامتگذاری. اسم را به همین جهت اسم گفتهاند که نشان و علامت یک چیز است. با این توضیح به نظر حقیر، لزومی ندارد که حتما نام «الله» بر زبان برده شود، بلکه هر ذکری گفته شود خوب است، حتی اگر به زبان هم نیاید و فقط در یاد فرد باشد، مصداق «مَنْ ذَکَرَ اسْمَ اللهِ» است، هر چند به زبان راندن، به گوش شنیدن، به چشم دیدن و مانند اینها، معمولا تأثیر بیشتری دارد. روانشناسی امروزی هم روی این موضوع تأکید دارد.
نکته آخر که البته به بحث امروز ما مربوط نمیشود اینکه آیا میتوان از این حدیث استفاده کرد و گفت ذکر الله به هنگام وضو، این وضو را کفایت از غسل میکند؟ یا خیر؟ و از این دست سؤالات که بماند برای بحث غسل.
این را هم اضافه کنم که ممکن گاهی بتوان «ذَکَرَ اسْمَ اللهِ» را حمل بر نیت کرد، اما حداقل اینجا محل کلام است. اگر «ذَکَرَ اسْمَ اللهِ» را حمل بر نیت کنیم، معلوم میشود که نیت برای صحت وضو، شرط نیست، چرا که «ذَکَرَ اسْمَ اللهِ» را به عنوان کمال برای وضو بیان میکند و آن کمال، شباهت به غسل است و این برای کسانی که نیت را شرط صحت این دست امور میدانند، قابل قبول نیست، مگر کسی بگوید حداقل در وضو نیت شرط نیست و اگر کسی صورت و دست هایش مطابق آنچه در وضو هست، بشوید و سر و پا را حداقل مطابق آنچه در وضو هست، مسح کند، ولو نیت وضو هم نداشته باشد، وضویش محقق است.