حدیث 1103 و جمع‌بندی این باب (موقت)

1103- 16-[1] مُحَمَّدُ بْنُ عَلی بْنِ الْحُسَینِ قالَ: قالَ الصّادِقُ ع إنَّ الرَّجُلَ لَیعْبُدُ اللهَ أرْبَعینَ سَنَةً وَ ما یطیعُهُ فی الْوُضوءِ لِأنَّهُ یغْسِلُ ما أمَرَ اللهُ بِمَسْحِهِ[2][3].
——————————
[1]– الفقیه 1- 36- 73.
[2]– فی النسخ المطبوعة الحجریة من الوسائل و الحروفیة زیادة ما لفظه-” فقال رسول الله (صلّی‌الله‌علیه‌وآله)- فی حدیث أما أنت یا أخا ثقیف، فانک جئت تسالنی عن وضوئک و صلاتک ما لک فی ذلک من الخیر؟ أما وضوؤک فانّک إذا وضعت یدک فی إنائک ثمّ قلت-” بسم الله” تناثرت منها ما اکتسبت من الذنوب، فإذا غسلت وجهک تناثرت الذنوب التی اکتسبتها عیناک بنظرک و فوک، فإذا غسلت ذراعیک تناثرت الذنوب عن یمینک و شمالک، فإذا مسحت رأسک و قدمیک تناثرت الذنوب التی مشیت إلیها علی قدمیک، فهذا لک فی وضوئک. و قد ذکر الکلینی هذه القطعة فی حدیث طویل فی الکافی 3- 71- 7، و رواها الصدوق أیضا فی الفقیه 2- 202- 2138 فی باب فضائل الحجّ، و هذه الجملة غیر مذکورة فی النسخة الخطیة.
[3]– تقدم ما یدلّ علیه فی الباب 15 و الحدیث 1 من الباب 16 الحدیث 3 من الباب 20 و الباب 21 و الحدیث 1 و 2 و 3 و 4 من الباب 23 من هذه الأبر- و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 31 و الحدیث 3 من الباب 32 و الحدیث 5 من الباب 33 و الحدیث 1 و 2 و 5 من الباب 34 و فی الباب 35 و 38 و الحدیث 1 و 8 من الباب 42 من أبواب الوضوء، و یأتی ما ظاهره المنافاة فی الحدیث 8 من الباب 35 و الحدیث 1 و 3 من الباب 49 من هذه الأبواب.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام غیر معتبر است.
شیخ الطائفه این حدیث را در التهذیب و الإستبصار به صورت مرسل نقل کرده است که مرسلات ایشان هم از قاعده کلی مرسلات خارج نیست. (مرسلات کتب اربعه)

این حدیث شبیه حدیث 1089 است، با این تفاوت که آن معتبر درجه بود و این مرسل. حتی اگر کسی این حدیث را معتبر هم بداند، توضیحاتش همان می‌شود که آن‌جا عرض کردم.
 
* جمع‌بندی این باب (موقت):
همان که پیش از این داشتیم، در این باب تقویت تمام و کمال شد. یعنی مسح که در آیه و بعضی روایات آمده است، حداقل واجب در وضو است و حد نهایت آن که واجب نیست و اگر کسی واجب بداند، بدعت است و وضویش هم باطل، شستن است، آن هم شستنی کامل که از جمله آن خلال انگشتان است.
سایر موارد هم که تغییری نکرد.