حدیث 1079
1079- 7-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِاللهِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عیسَی رَفَعَهُ إلَی أبیبَصیرٍ عَنْ أبیعَبْدِاللهِ ع فی مَسْحِ الْقَدَمَینِ وَ مَسْحِ الرَّأْسِ فَقالَ مَسْحُ الرَّأْسِ واحِدَةٌ مِنْ مُقَدَّمِ الرَّأْسِ وَ مُؤَخَّرِهِ وَ مَسْحُ الْقَدَمَینِ ظاهِرِهِما وَ باطِنِهِما.
أقولُ: حَمَلَهُ الشَّیخُ عَلَی التَّقیةِ کالَّذی قَبْلَهُ قالَ لِأنَّهُما موافِقانِ لِمَذْهَبِ بَعْضِ الْعامَّةِ مِمَّنْ یرَی الْمَسْحَ وَ یقولُ بِاسْتیعابِ الرِّجْلِ وَ هُوَ خِلافُ الْحَقِّ عَلَی ما بَینّاهُ.
——————————
[1]– التهذیب 1- 82- 215، و الاستبصار 1- 61- 181.
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام معتبر درجه دو است.
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام غیر معتبر است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به سعد بن عبدالله القمی که معتبر درجه یک است، از احمد بن محمد بن عیسی الاشعری به صورت مرفوع از ابوبصیر الاسدی روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند. البته حدیث مرفوع است که در توثیقات عام مباحث علم الحدیث دیدیم مرسلات او هم در شرایطی در حد درجه دو معتبر است و این شرایط اینجا هست، هر چند انصافا توثیق شکنندهای است. (آیا همه مسندات و مرسلات احمد بن محمد بن عیسی معتبر هستند؟)
* * *
علامه مجلسی: مرفوع (مل).
در اینجا جناب شیخ کوتاه آمدهاند و حدیث را به جهت موافقت بعض عامه، عمل بر تقیه کردهاند، یعنی عملا اعتراف به این است که بعض عامه، مسح پاها را هم جایز میدانند و شستن را لزومی نمیدانند. تحقیق و قضاوت نظر شیخ با خودتان، فقط بنده به اجمال عرض کنم که واقعا شرایط حمل روایت بر تقیه، خصوصا به قرینه آنچه درباره مسح پا آمده است، در مورد این حدیث، فراهم نیست.
اما عرض حقیر؛
در این حدیث آمده است که امام علیهالسلام، درباره مسح سر و قدمین، فرمودند که مسح سر یکی است، از مقدم سر، تا مأخر آن. یعنی از جلوی سر تا عقب. برداشت بنده این است که از جلوی سر تا عقب را یکجا مسح کند. بعد در ادامه میفرمایند که مسح دو پا هم، ظاهر و باطن آن است. این حدیث، با آن چه ما تا اینجا فهمیدیم، هیچ مخالتی ندارد، با آیه هم مخالفتی ندارد. امام علیهالسلام در اینجا، دارند چیزی بیش از حداقل مسح سر و پا را توصیه میکنند. این حدیث آخرین حدیث معتبر این باب است و نکات نهایی را در جمعبندی عرض خواهم کرد.