حدیث 1078
1078- 6-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عیسَی عَنْ بَکْرِ بْنِ صالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرانَ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَماعَةَ بْنِ مِهْرانَ عَنْ أبیعَبْدِاللهِ ع قالَ: إذا تَوَضَّأْتَ فَامْسَحْ قَدَمَیکَ ظاهِرَهُما وَ باطِنَهُما ثُمَّ قالَ هَکَذا فَوَضَعَ یدَهُ عَلَی الْکَعْبِ وَ ضَرَبَ الْأُخْرَی عَلَی باطِنِ قَدَمَیهِ[2] ثُمَّ مَسَحَهُما إلَی الْأصابِعِ.
أقولُ: حَمَلَهُ الشَّیخُ عَلَی التَّقیةِ.
——————————
[1]– التهذیب 1- 92- 245، و الاستبصار 1- 62- 185.
[2]– فی نسخة- قدمه، (منه قده).
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام غیر معتبر است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به احمد بن محمد بتن عیسی الاشعری که معتبر درجه یک است، از بکر بن صالح از حسن بن محمد بن عمران از زرعه بن محمد از سماعه بن مهران روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند، مگر دو نفر. یکی بکر بن صالح که بسیار ضعیف است و دیگری حسن بن محمد بن عمران که مجهول است.
* * *
علامه مجلسی: ضعیف (مل).
شیخ الطائفه و به تبع ایشان، دیگرانی، این حدیث را حمل بر تقیه کردهاند، اما حدیث معتبر نیست و در نتیجه لزومی هم ندارد که آن را حمل بر تقیه کنیم. اولین شرط در حمل روایتی بر تقیه، اعتماد به صحت انتساب آن به معصوم بود.
در این حدیث از قول امام صادق علیهالسلام آمده است که چون وضو گرفتی، ظاهر و باطن قدمت را مسح کن و بعد هم عملی دستشان را بر کعب قرار دادند و دیگری را بر باطن پایشان نهادند. حتی اگر این حدیث را هم معتبر بدانید، بر مبنای استنباطی ما، خصوصا اوامر و نواهی، مشکلی پیش نمیآید. امام علیهالسلام در اینجا، مسحی بیش از حداقل مسح لازم پا را توصیه کردهاند.