حدیث 1249

1249- 7-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ سَعیدٍ عَنْ فَضالَةَ عَنْ أبانِ بْنِ عُثْمانَ عَنْ بُکَیرِ بْنِ أعْینَ قالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یشُکُّ بَعْدَ ما یتَوَضَّأُ قالَ هُوَ حینَ یتَوَضَّأُ أذْکَرُ مِنْهُ حینَ یشُکُّ.
——————————
[1]– التهذیب 1- 101- 265.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه یک است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به حسین بن سعید الاهوازی که معتبر درجه یک است، از فضاله بن ایوب از ابان بن عثمان از بکیر بن اعین روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند.
* * *
علامه مجلسی: حسن أو موثق (مل).

این حدیث هم به وضوح در بیان قاعده فراغ است. سؤال می‌شود که فردی بعد از آن که وضو می‌گیرد، شک می‌کند. امام هم می‌فرمایند که او هنگامی که وضو می‌گیرد، حواسش جمع‌تر است، تا زمانی که شک می‌کند. انصافا هم چنین است. برای معمول انسان‌های متشرع که عادت به وضو و نماز دارند، همین عادت، باعث می‌شود که اگر حواسشان پرت باشد و ذهنشان در عالم دیگری باشد، به حسب عادت، کار درست را انجام می‌دهند. البته این حواس‌پرتی و انجام کاری صرفا از روی عادت، خوب نیست و برای مؤمن شایسته است که اعمالش را با دقت و حضور ذهن انجام دهد. بهتر است این جا به جای کلمه عادت، از ملکه استفاده کنیم و بگوییم کسی که وضو گرفتن ملکه‌اش شده است، قاعدتا و معمولا موقع وضو، خودآگاه یا ناخودآگاه کار را انجام می‌دهد و گویی حواسش جمع‌تر است.
این حدیث نکته مهمی دارد که نکته عمقی و مفهومی قاعده فراغ را بیان می‌کند. این‌که حواس جمعی، یا همین ملکه بودن کاری هنگام انجام آن قاعدتا به گونه‌ای است که کار را درست انجام می‌دهد، در حالی که بعدا ممکن است شک و تردیدی برایش حاصل شود و لازم نیست این شک و تردید را جدی بگیرد.
توجه به این نکته کلیدی و مهم، به ما کمک می‌کند که بفهمیم قاعده تجاوز را کجاها می‌توانیم استفاده کنیم.