حدیث 1248

1248- 6-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِاللهِ عَنْ موسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أبی‌جَعْفَرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَینِ اللُّؤْلُؤی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلی بْنِ فَضّالٍ عَنْ عَبْدِاللهِ بْنِ بُکَیرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قالَ سَمِعْتُ أباعَبْدِاللهِ ع یقولُ کُلُّ ما مَضَی مِنْ صَلاتِکَ وَ طَهورِکَ فَذَکَرْتَهُ تَذَکُّراً فَأمْضِهِ وَ لا إعادَةَ عَلَیکَ فیهِ.
——————————
[1]– التهذیب 1- 364- 1104.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه یک است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به سعد بن عبدالله القمی که معتبر درجه یک است، از موسی بن جعفر بن وهب از حسن بن حسین الؤلؤئی از حسن بن علی بن فضال از عبدالله بن بکیر از محمد بن مسلم روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند. «عن أبی‌جعفر» که بعد از موسی بن جعفر آمده است، اضافه است.
* * *
علامه مجلسی: مجهول (مل).

در این حدیث آمده است که آن‌چه از نمازت یا طهورت گذشت، پس آن را از باب تذکر به یاد آوردی، تأییدش کن و بر تو اعاده در آن نیست. اول این که عبارت «فَذَکَرْتَهُ تَذَکُّراً» ظهور در شک و تردید دارد. ثانیا باید دید برداشت ما از «ما مضی» در نماز و طهور چیست؟ آیا فقط کل نماز و طهور است، یعنی آن چه در پایان و کل نماز و طهورت گذشت، یا جزء آن را هم شامل می‌شود، یعنی هر چه از نماز و طهورت گذشت.
اگر بگوییم فقط کل نماز و طهور را شامل می‌شود، فقط شامل قاعده فراغ است، یعنی هر چه از کل نماز و کل طهورت گذشت و بعد شک کردی، پس امضایش کن و اعاده‌ای بر تو نیست. اما اگر شامل جزء هم باشد، شامل قاعده تجاوز هم می‌شود و این بدان معنا است که اگر از نماز و طهور، هر چه گذشت و بعد شک کردی، پس امضا کن یا اجرا کن و اعاده‌ای بر تو نیست. در این حدیث، نماز و طهور کنار هم قرار گرفته است و گویی یک حکم دارند. در ضمن «ما مضی» هم به جزء بر می‌گردد و هم به کل، لذا علاوه بر قاعده فراغ، قاعده تجاوز را هم شامل می‌شود.