حدیث 1244
1244- 2-[1] وَ عَنِ الْمُفیدِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أبیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِاللهِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عیسَی عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أبی‌نَصْرٍ عَنْ عَبْدِالْکَریمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِاللهِ بْنِ أبی‌یعْفورٍ عَنْ أبی‌عَبْدِاللهِ ع قالَ: إذا شَکَکْتَ فی شَیءٍ مِنَ الْوُضوءِ وَ قَدْ دَخَلْتَ فی غَیرِهِ فَلَیسَ شَکُّکَ بِشَیءٍ إنَّما الشَّکُّ إذا کُنْتَ فی شَیءٍ لَمْ تَجُزْهُ.
وَ رَواهُ ابْنُ إدْریسَ فی آخِرِ السَّرائِرِ نَقْلاً مِنْ کِتابِ النَّوادِرِ لِأحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أبی‌نَصْرٍ مِثْلَهُ[2].
——————————
[1]– التهذیب 1- 101- 262، و تقدم صدره فی الحدیث 14 من الباب 35 من أبواب الوضوء.
[2]– السرائر 473.
طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه یک است.
شیخ مفید این حدیث را از احمد بن محمد بن حسن بن ولید از پدرش از سعد بن عبدالله القمی از احمد بن محمد بن عیسی الاشعری از احمد بن محمد بن ابی‌نصر از عبدالکریم بن عمرو الخثعمی از عبدالله بن ابی‌یعفور روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند، مگر عبدالکریم بن عمرو که ثقه مشروط است که البته مشکلی در این‌جا ایجاد نمی‌کند.
محمد بن منصور بن احمد بن ادریس الحلی این حدیث را از کتاب احمد بن محمد بن ابی‌نصر روایت کرده است که طریق او به این کتاب معلوم نیست و در نتیجه این طریق معلوم نیست.
* * *
علامه مجلسی: موثق (مل).
در این روایت، این‌که ما عبارت آخر را چگونه معنا کنیم، مهم است. همین‌طور این‌که ضمیر «ه» در «غیره» را به چه برگردانیم.
در قسمت اول این روایت آمده است که امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند که اگر در چیزی از وضو شک کردی و وارد غیر آن شدی، شکت را به چیزی حساب نکن. «فی غیره»، اگر به «شیء من الوضو» برگردد، قاعده تجاوز می‌شود و اگر فقط به «الوضوء» برگردد می‌شود قاعده فراغ.
اما قسمت دوم؛ معنای تحت اللفظی این قسمت، این می‌شود که قطعا اگر شک هنگامی بود که در چیزی بودی، جایز نشمار. «فی شیء»، می‌شود، فی الصلاة، فی الوضوء، فی الغسل و … یعنی قاعده فراغ. امام علیه‌السلام نفرموده‌اند: «إنما الشک إذا کنت بعد الشیء لم تجزه» که فقط در بیان قاعده فراغ باشد. مگر این که کسی بگوید منظور «فی شیء بعده» است.
پس اگر عبارت «قَدْ دَخَلْتَ فی غَیرِهِ» را در غیر کل وضو بگیری، فقط به قاعده فراغ مربوط می‌شود، اما اگر در غیر جزء بگیریم، هم قاعده تجاوز می‌شود و هم قاعده فراغ. همین‌طور اگر در عبارت «إذا کُنْتَ فی شَیءٍ لَمْ تَجُزْهُ»، «فی شیء» را درست معنا کنیم، هم قاعده تجاوز می‌شود و هم فراغ، اما بگوییم «فی شیء» بعد آن عمل، فقط به قاعده فراغ ربط پیدا می‌کند.
با توجه به آن‌چه عرض شد، به نظر می‌رسد این حدیث، هم برای قاعده فراغ در وضو است و هم قاعده تجاوز.