حدیث 1099

1099- 12-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ سَعیدٍ عَنْ حَمّادٍ عَنْ حَریزٍ عَنْ زُرارَةَ قالَ: قالَ لی لَوْ أنَّکَ تَوَضَّأْتَ فَجَعَلْتَ مَسْحَ الرِّجْلَینِ غَسْلاً ثُمَّ أضْمَرْتَ أنَّ ذَلِکَ مِنَ الْمَفْروضِ[2] لَمْ یکُنْ ذَلِکَ بِوُضوءٍ ثُمَّ قالَ ابْدَأْ بِالْمَسْحِ عَلَی الرِّجْلَینِ فَإنْ بَدا لَکَ غَسْلٌ فَغَسَلْتَهُ فَامْسَحْ بَعْدَهُ لِیکونَ آخِرُ ذَلِکَ الْمَفْروضَ.
وَ رَواهُ الْکُلَینی عَنْ عَلی بْنِ إبْراهیمَ عَنْ أبیهِ عَنْ حَمّادٍ مِثْلَهُ[3].
——————————
[1]– التهذیب 1- 65- 186 و الاستبصار 1- 65- 193.
[2]– فی بعض الکتب- هو المفترض، (منه قده).
[3]– الکافی 3- 31- 8.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه یک است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به حسین بن سعید الاهوازی که معتبر درجه یک است، از حماد بن عیسی از حریز بن عبدالله از زراره بن اعین روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند.
ثقةالاسلام الکلینی هم شبیه این حدیث را از علی بن ابراهیم القمی از پدرش از حماد بن عیسی روایت کرده است که این‌ها هم، همه از ثقات درجه یک هستند.
این حدیث مضمره است و اگر کسی مطمئن باشد که امام معصومی این مطلب را برای زراره گفته‌است، مشکلی نیست، اما اگر بگوید ممکن است ایشان دارد نظر کسی دیگر را مطرح می‌کند، استناد به آن محل کلام می‌شود.
* * *
علامه مجلسی: حسن (مر). صحیح (مل).

این حدیث معتبر، مطلب جدیدی دارد که مهم است و ممکن است جمع‌بندی ما را تغییر بدهد. حدیث را بند به بند بررسی می‌کنیم.
1. در فراز اول آمده است که اگر وضو بگیری و به جای مسح پا، بشویی و آن را واجب دانی، آن وضو نیست. تا این‌جا که معلوم است. اگر کسی شستن مواضح مسح را واجب بداند، خلاف ما انزل الله و سنت قطعیه انجام داده است و هم هم بدعت است و حرام و هم وضویش نادرست است.
2. در راز دوم آمده است که ابتدا مسح بر رجلین را انجام بده و اگر خواستی، بشویی، پس آن را شستی، پس بعد آن مسح کن، تا پایان آن، واجب باشد.
از این فراز دوم، چند مطلب بر می‌آید. اول این‌که آیا این فرامین از باب لزوم است، یا توصیه. یعنی باید مسح کنی و اگر پایت نیاز به شستن داشت، حتما باید اول بشوری و بعد مسح کنی، یا نَه از باب توصیه است. هر کدام را جداجدا بررسی می‌کنیم.
اگر این فرمایشات را لزومی بدانیم، گویی؛
1. حتی اگر شستن انجام شود، بعدش حتما باید مسح هم انجام شود که این مطابق احتیاط هم هست.
2. این‌که حتما باید شستن قبل از مسح باشد که این خودش دو مطلب به دنبال دارد. اول این‌که عرض بنده را تأیید می‌کند که یکی از اهداف اصلی وضو، نظافت است. می‌دانیم که اگر پا کثیف باشد، مسح آن معمولا، یا حداقل در خیلی موارد، موجب کثیفی و چندشی بیش‌تر می‌شود، لذا امام علیه‌السلام می‌فرمایند که حتما ابتدا بشور و بعد مسح کن و این هم می‌شود واجب.
3. حالا اگر قرار شد ابتدا بشوریم و بعد مسح کنیم، با توجه به این‌که خشک کردن پایی که بر اثر شستن به جهت نظافت، کاملا خیس شده است، معمولا زمان‌بر است، یا باید بپذریم که مسح بر پای خیس مشکلی ندارد که خاین خلاف مشهور است، یا باید بپذیریم که اگر خواستیم پا را خشک کنیم و زمانی بین وضو فاصله افتاد اشکالی ندارد که این هم خلاف نظر مشهور است.
اما اگر بخواهیم این فرمایش دوم را حمل بر توصیه کنیم، یعنی حتی اگر پایت را شستی، بهتر است که مسح بکنی، تا حداقل مورد نظر الله تعالی هم انجام شده باشد. بند دوم و سوم بالا هم فرقی ندارد و در این جا هم همان می‌شود.
حالا نظر شما چیست؟ البته قبل از این که نظر بدهید، بهتر است دو سه حدیث دیگر را هم ببینید.