حدیث 1084
1084- 3-[1] وَ عَنْ عَلی بْنِ إبْراهیمَ عَنْ أبیهِ عَنْ حَمّادٍ عَنْ حَریزٍ عَنْ زُرارَةَ قالَ: قالَ أبوجَعْفَرٍ ع الْمَرْأةُ یجْزیها مِنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أنْ تَمْسَحَ مُقَدَّمَهُ قَدْرَ ثَلاثِ أصابِعَ وَ لا تُلْقی عَنْها خِمارَها.
وَ رَواهُ الشَّیخُ عَنِ الْمُفیدِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أبیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ سَعیدٍ وَ عَلی بْنِ حَدیدٍ وَ ابْنِ أبینَجْرانَ عَنْ حَمّادِ بْنِ عیسَی مِثْلَهُ[2].
——————————
[1]– الکافی 3- 30- 5 و التهذیب 1- 77- 195 عن محمّد بن یعقوب.
[2]– التهذیب 1- 77- 196.
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام معتبر درجه یک است.
ثقةالاسلام الکلینی این حدیث را از علی بن ابراهیم القمی از پدرش از حماد بن عیسی از حریز بن عبدالله از زراره بن اعین روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند.
شیخ الطائفه هم شبیه این حدیث را به چند طریق روایت کرده است.
1. به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به ثقةالاسلام الکلینی که معتبر درجه یک است، به باقی سند
2. از شیخ مفید از احمد بن محمد بن حسن بن ولید از پدرش از سعد بن عبدالله القمی از احمد بن محمد بن عیسی الاشعری از حسین بن سعید الاهوازی و علی بن حدید و عبدالرحمن بن ابینجران از حماد بن عیسی به باقی سند
که در طریق دوم، علی بن حدید، ضعیف، خبیث و وضاع حدیث است، لیکن در عرض دو ثقه درجه یک قرار دارد، لذا مشکلی در سند حدیث ایجاد نمیکند. سایرین، همه از ثقات درجه یک هستند.
* * *
علامه مجلسی: حسن (مر). حسن (مل).
در این حدیث آمده است که امام باقر علیهالسلام فرمودند که خانمها، مجاز هستند بدون آنکه خمارشان را بردارند، جلوی سرشان را به اندازه سه انگشت مسح کنند. درست است که این حدیث درباره خانمها است، اما دیدیم که مشابهش درباره آقایان هم هست و اینها هم در بیان و توصیه مقداری از مسح سر هستند که بیش از حداقل لازم است.
با توجه به احادیث قبلی، درسه انگشت هم خصوصیتی نیست و کمتر از آن هم کافی است، هر چند اینجا هم اگر کسی بخواهد به قاعده مشهور مطلق و مقید پیش برود و استاندارد دوگانه نداشته باشد، شاید لازم باشد، بگوید حدقل مسح سه انگشت است، اما حداقل طبق مبنای بنده، لزومی ندارد.