حدیث 1072 و جمعبندی این باب (موقت)
1072- 7-[1] مُحَمَّدُ بْنُ یعْقوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ غَیرِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زیادٍ بِإسْنادِهِ عَنْ أبیعَبْدِاللهِ ع قالَ: إذا فَرَغَ أحَدُکُمْ عَنْ وُضوئِهِ فَلْیأْخُذْ کَفّاً مِنْ ماءٍ فَلْیمْسَحْ بِهِ قَفاهُ یکونُ ذَلِکَ فَکاکَ رَقَبَتِهِ مِنَ النّارِ.
أقولُ: هَذا أیضاً موافِقٌ لِلتَّقیةِ وَ یمْکِنُ کَوْنُهُ فِعْلاً خارِجاً عَنِ الْوُضوءِ بَعْدَ الْفَراغِ بَلْ ظاهِرُهُ هَذا وَ تَقَدَّمَ ما یدُلُّ عَلَی الْمَقْصودِ[2] وَ یأْتی ما یدُلُّ عَلَیهِ[3].
——————————
[1]– الکافی 3- 72- 11.
[2]– تقدم فی الحدیث 2 من الباب 15 و الحدیث 2 من الباب 21 من هذه الأبواب.
[3]– یأتی فی الحدیث 1 و 3 من الباب 24 و الحدیث 1 من الباب 25 و الحدیث 2 من الباب 31 و الحدیث 3 من الباب 32 من هذه الأبواب.
طریق این حدیث به معصوم علیهالسلام غیر معتبر است.
ثقةالاسلام الکلینی این حدیث را از محمد بن حسن الطائی و غیر او از سهل بن زیاد به صورت مرسل روایت کرده است که هم سهل بن زیاد بسیار ضعیف است و هم حدیث مرسل است.
* * *
علامه مجلسی: ضعیف علی المشهور (مر).
در این حدیث آمده است که چون از وضو فارغ شدید، یعنی وضو تمام شد، کفی از آب بگیرید و پشت سر را مسح کنید که اگر چنین کنید، رها شدن از آتش است.
اولا اینکه حدیث درباره بعد از وضو است و نَه خود وضو، پس لزومی ندارد آن را حمل بر تقیه کنیم. ثانیا حدیث معتبر نیست، پس حمل بر تقیه هم برای کسانی که آن را معتبر نمیداند، باز هم بیمعنا است. ثالثا و رابعا و … هم بماند.
* جمعبندی این باب (موقت):
معلوم شد که حداقل مسح سر لازم برای وضو، بخشی از جلوی سر است، همین مقدار که بگویند جلوی را مسح کرد و بیشتر آن اگر مستحب نباشد، مشکلی هم ندارد.
البته بابهای بعدی هم مهم است و باید ببینیم این برداشت، نیازی به اصلاح خواهد داشت، یا خیر.