حدیث 1068

1068- 3-[1] وَ عَنِ الْمُفیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قولَوَیهِ عَنْ أبیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِاللهِ عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عیسَی عَنِ الْعَبّاسِ بْنِ مَعْروفٍ عَنْ عَلی بْنِ مَهْزیارَ عَنْ حَمّادِ بْنِ عیسَی عَنْ بَعْضِ أصْحابِنا[2] عَنْ أحَدِهِما ع فی الرَّجُلِ یتَوَضَّأُ وَ عَلَیهِ الْعِمامَةُ قالَ یرْفَعُ الْعِمامَةَ بِقَدْرِ ما یدْخِلُ إصْبَعَهُ فَیمْسَحُ عَلَی مُقَدَّمِ رَأْسِهِ.
أقولُ: وَ فی أحادیثِ کَیفیةِ الْوُضوءِ[3] وَ غَیرِها[4] دَلالَةٌ عَلَی ذَلِکَ.
——————————
[1]– التهذیب 1- 90- 238، و الاستبصار 1- 60- 178. و أورده فی الحدیث 1 من الباب 24 من هذه الأبواب.
[2]– فی نسخة- أصحابه (منه قده) و کذلک المصدر.
[3]– فی الحدیث 1 و 3 من الباب 24 من أبواب الوضوء.
[4]– فی الحدیث 2 من الباب 15 من هذه الأبواب.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه دو است.
شیخ الطائفه این حدیث را از شیخ مفید از جعفر بن محمد بن قولویه از پدرش از سعد بن عبدالله القمی از احمد بن محمد بن عیسی الاشعری از عباس بن معروف از علی بن مهزیار از حماد بن عیسی از بعض اصحابنا روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند، مگر بعض اصحابنا که ابتداء مجهول هستند، اما به واسطه حماد بن عیسی، توثیق درجه دو می‌شوند.
* * *
علامه مجلسی: مرسل کالحسن، لأنه مرسل حماد (مل).

در این حدیث درباره فردی که عمامه بر سر دارد و وضو می‌گیرد، سؤال شده است و جواب این است که عمامه را به اندازه‌ای که انگشتش زیر آن برود، بالا می‌دهد و جلوی سرش را مسح می‌کند.
اگر کسی مثل ما این روایت را معتبر بداند، معلوم می‌شود هر مقدار از جلوی سر مسح شود، ولو فقط با یک انگشت و ولو از بالای مقدم سر، تا پایین آن هم نباشد، همین مقدار که مصداق مسح جلوی سر باشد، کافی است و بیش‌تر آن واجب نیست، هر چند بنا بر مطالب قبلی، مسح بیش‌تر سر مستحب است و شستن آن، اگر سخت نباشد، مطلوب‌تر و مستحب‌تر.
پس حداقل مسح سر، این شد که با هر طول و عرضی، مقداری از مقدم سر مسح شود. اگر عرض بنده را بپذیرید که مطلوب الله تعالی، شستن سر بوده است و نَه مسح آن و به جهت «أقل الناس طاقة»، چنین تخفیفی داده است، همین‌طور این‌که مسح سر، خیلی اوقات جنبه تمیزی و نظافت ندارد، بلکه حرکتی سمبلی است، این حداقلی که برداشت کردیم، قابل فهم‌تر و قابل هضم‌تر است.