حدیث 1058

1058- 2-[1] وَ بِإسْنادِهِ عَنْ عَلی بْنِ إبْراهیمَ (عَنْ أبیهِ) [2] عَنِ ابْنِ أبی‌عُمَیرٍ عَنْ حَمّادٍ عَنِ الْحَلَبی عَنْ أبی‌عَبْدِاللهِ ع قالَ: إذا ذَکَرْتَ وَ أنْتَ فی صَلاتِکَ أنَّکَ قَدْ تَرَکْتَ شَیئاً مِنْ وُضوئِکَ إلَی أنْ قالَ وَ یکْفیکَ مِنْ مَسْحِ رَأْسِکَ أنْ تَأْخُذَ مِنْ لِحْیتِکَ بَلَلَها إذا نَسیتَ أنْ تَمْسَحَ رَأْسَکَ فَتَمْسَحَ بِهِ مُقَدَّمَ رَأْسِکَ.
وَ رَواهُ الْکُلَینی عَنْ عَلی بْنِ إبْراهیمَ مِثْلَهُ[3]
أقولُ: وَ فی أحادیثِ کَیفیةِ الْوُضوءِ دَلالَةٌ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصودِ هُنا[4] وَ یأْتی ما یدُلُّ عَلَیهِ[5].
——————————
[1]– التهذیب 1- 101- 263 و یأتی صدره فی الحدیث 3 من الباب 42 و تقدم فی الحدیث 6 من الباب 3 من هذه الأبواب.
[2]– سقط من المصدر.
[3]– الکافی 3- 34- 3.
[4]– تقدم فی الباب 15 من هذه الأبواب.
[5]– یأتی فی الحدیث 5 من الباب 33 من هذه الأبواب.

طریق این حدیث به معصوم علیه‌السلام معتبر درجه یک است.
شیخ الطائفه این حدیث را به طریق خود در التهذیب و الإستبصار به علی بن ابراهیم القمی که معتبر درجه یک است، از پدرش از محمد بن ابی‌عمیر از حماد بن عثمان از عبیدالله بن علی الحلبی روایت کرده است که همه از ثقات درجه یک هستند.
ثقةالاسلام الکلینی هم شبیه این حدیث را از علی بن ابراهیم القمی به باقی سند روایت شده است.
* * *
علامه مجلسی: حسن (مر). حسن (مل).

در این حدیث آمده است که امام علیه‌السلام می‌فرمایند گه در حالی که در نماز هستی، اگر یادت آمد که چیزی را از وضو را جا انداخته‌ای، چنین و چنان کن، تا آن‌جا که فرمودند که کفایت می‌کند تو را از مسح سر که اگر آن را فراموش کردی، از محاسنت، رطوبتی بگیری و با آن جلوی سرت را مسح کنی.
این روایت، عملا بخشی از روایت قبل است، اما یک نکته اضافی مهم دارد و آن این که «یکْفیکَ» در این عبارات، قاعدتا درباره حداقل انجام وظیفه است. یعنی اگر این کار را هم انجام دهی، کفایت می‌کند. حالا این سؤال پیش می‌آید که این حداقل، در مقابل وضوی کامل است، یعنی نیاز نیست، دوباره وضو بگیری، همین کار را هم انجام دهی، کفایت می‌کند، چون راحت‌تر است، دم‌دستی‌تر است و مانند این‌ها یا در مقابل گرفتن آب از خارج وضو است. یعنی لازم بروی، آبی پیدا کنی، دستت را خیس کنی و مسح بکشی، همین الآن راحت، اگر در محاسنت آبی هست، دستت را به آن مرطوب کن و مسح سر را بکش، یا حتی در مقابل هر دو این‌ها. پاسخ این است که اگر روایت معتبری نداشته باشیم که تکلیف را روشن کند، قاعدتا باید در مقابل هر دو بگیریم و نمی‌شود یکی را گرفت و دیگری را کنار گذاشت. پس باز هم پیش برویم و ببییم سایر روایات چه می‌گویند.
توجه داشته باشید که این حدیث هم درباره کسی است که وسط نماز است و یادش می‌آید که مسح را جا انداخته است.